Door Dirk Seel
Ontbijtgrondstoffen halen momenteel de krantenkoppen. Ze zijn immers in meerdere decennia niet zo duur geweest. Suiker, koffie, thee en sinaasappelsap zijn misschien geen levensnoodzakelijke landbouwgrondstoffen, maar hun prijsstijging is wel een teken aan de wand dat er misschien weer een voedselcrisis zit aan te komen.
Een terugblik: in 2007-08 stuurden de door droogte veroorzaakte zwakke oogsten wereldwijd, de groeiende vraag van consumenten, de stijgende energiekosten en de financiële speculatie de prijzen van landbouwgrondstoffen fors hoger. Dat gaf overal ter wereld aanleiding tot voedselrellen en politieke instabiliteit.
Kunnen we er, gelet op de vandaag fors gedaalde rijst-, maïs-, tarwe- en sojaprijs in een klimaat van recessie, zomaar van uitgaan dat de dreiging van een nieuwe voedselcrisis volledig van de baan is? Natuurlijk niet. De oorzaken van het huidige productietekort in ontbijtgrondstoffen komen ons zelfs heel bekend voor.
Nemen we het voorbeeld van suiker. Door een wereldwijd productietekort is de prijs tot op heden al naar een hoogterecord over 28 jaar gestegen. Alle regeringen zeggen dat de slechte weersomstandigheden aan de basis liggen van de ernstige tekorten. Maar er zijn ook fundamentele problemen. Een daarvan is de regelgeving. Suiker is één van de meest gemanipuleerde landbouwgrondstoffen. De regeringen interveniëren wereldwijd met allerlei mechanismen zoals invoerheffingen, productiequota en opgelegde minimumprijzen om de suikerprijs op een bepaald niveau te handhaven. De echte prijs die we voor dit beleid betalen, is te zien in India. Molenaars waren boos over de hogere minimumprijzen die hen werden opgelegd en stelden hun betalingen uit. Daarom stapten de landbouwers in 2007-08 over van suiker naar meer winstgevende gewassen zoals rijst. De productie verlaagde met 40% waardoor het land vandaag niet langer een netto-exporteur maar een netto-importeur van suiker is.
Gebrek aan akkerland voor de suikerrietteelt is niet het enige probleem. De gestaag toenemende wereldvraag naar energie is een ander probleem. Vandaag gaat al niet minder dan circa 60% van het Braziliaanse suikerriet naar de productie van ethanol, een substituut voor petroleum. Nu de olieprijs nog stijgt, zal dat percentage wellicht alleen maar toenemen. Voeg daar nog de steeds zoetere tand in groeilanden aan toe en je krijgt meteen een goed idee hoe zwaar de verhouding tussen vraag en aanbod uit balans is geraakt.
In die zin kan de huidige prijsstijging van ontbijtgrondstoffen gezien worden als een waarschuwing dat er een nieuwe voedselcrisis zit aan te komen. Immers, de basisfactoren van de crisis van 2008 zijn nog niet van de baan.
