SRI Dutch

Enkele bedenkingen bij de uitoefening van stemrecht door aandeelhouders

door Michael Herskovich

In 2009 waren alle ogen van de aandeelhouders op het loon van de kaderleden gericht, maar dit jaar hadden ze meer aandacht voor de activiteiten van de raad van bestuur, voor de samenstelling van deze raad en voor de manier waarop deze raad hun belangen vertegenwoordigt.

Door de financiële crisis kwam de belangrijke rol van de raad van bestuur in de bepaling van de ondernemingsstrategie, in het toezicht op de toepassing ervan door het senior management en in de risicobewaking in een scherper daglicht te staan. De crisis heeft ook aangetoond hoe belangrijk het wel is dat de bedrijven door onafhankelijke en bevoegde bestuurders worden geleid.

In het vijfde jaarrapport van CapitalCom staat te lezen dat drie kwart van de aandeelhouders vinden dat de raad van bestuur zijn rol niet naar behoren vervult. In bepaalde landen, waaronder Frankrijk wordt weer aangeknoopt bij de traditie van een algemeen directeur die de afzonderlijke rollen van voorzitter van de raad en CEO combineert.

Om deze concentratie van de macht aan banden te leggen heeft een aantal bedrijven een onafhankelijk hoofdbestuurder benoemd die toeziet op het deugdelijk bestuur en op de relaties met de institutionele en minderheidsaandeelhouders. Dit is inderdaad alvast een stap in de goede richting, maar het is zeker geen vervanging van een duidelijke functiescheiding en een echt onafhankelijke raad van bestuur die daadwerkelijk kan toezien op het werk van het senior management om zo machtsmisbruik en belangenconflicten te voorkomen. Naast dit onafhankelijkheidsprobleem, gaven de bevoegdheden en de diversiteit van de bestuurders dit jaar veel stof voor discussie op de jaarlijkse vergadering van aandeelhouders.

Nu de lidstaten van de Europese Unie de laatste hand leggen aan de transpositie van de Richtlijn Aandeelhoudersrechten 2007, worden er ook al concrete maatregelen getroffen zoals de verplichting tot het vastleggen van een uniforme registratiedatum en het verbod op blokkeren van aandelen ten behoeve van het uitoefenen stemrecht op de aandeelhoudersvergadering. De transpositie moet ervoor zorgen dat de aandeelhouders beter geïnformeerd zijn over de vergaderingen en hun stemrecht efficiënter kunnen uitoefenen.

Er is ook vooruitgang geboekt op het domein van de bezoldigingen. Meer en meer bedrijven in Duitsland, Zwitserland en de Verenigde Staten geven hun aandeelhouders het recht om hierover  hun mening te geven via ‘say-on-pay’-resoluties ('zeggenschap over lonen’). De aandeelhouders hebben er immers alle belang bij dat het loon in verhouding staat tot de financiële resultaten en gebaseerd is op reële en expliciete rendementscriteria.

Milieu- en maatschappelijke problemen staan steeds vaker aan de orde in de Verenigde Staten: in het eerste kwartaal van 2010 alleen al hebben de aandeelhouders hieromtrent meer dan 300 resoluties ingediend. Een groot deel van die resoluties hield verband met de klimaatverandering ( zoals de ontginning van oliehoudende leisteen in Canada) of met de naleving van de rechten van de mens door bedrijven en hun leveranciers. We zien ook een aanzienlijke toename van aandeelhoudersresoluties om anti-overnamemaatregelen af te schaffen.

Omgekeerd zien we in Japan een heropleving van maatregelen om overnames te weren met een meer uitgesproken toevlucht tot wederzijdse participatie en de ontwikkeling van ‘gifpillen’. Hetzelfde deed zich voor in Zuid-Korea waar een nieuwe wet wellicht gelijkaardige anti-overnamemaatregelen zal toelaten als deze die onder de Franse wet van 2006 werden toegestaan.

Wij leggen de nadruk op de volgende principes in ons beleid betreffende de uitoefening van stemrechten:

• Aanwezigheid van een meerderheid van onafhankelijke bestuurders voor een efficiënt toezicht op de directie en een goede bescherming van de rechten van minderheidsaandeelhouders
• Garantie dat de bezoldigingen in lijn zijn met de langetermijnbelangen van de onderneming en van de aandeelhouders
• Voorkomen dat er buitensporige maatregelen worden getroffen om het maatschappelijk kapitaal te beschermen
• Garantie dat de ondernemingsstrategie, de communicatie en de risicobewaking rekening houden met milieu-, duurzaamheids- en maatschappelijke problemen

Microfinanciering houdt zich recht in financiële storm

door Alvaro Ruiz-Navajas

Tijdens de crisis is er  heel wat inkt gevloeid over de veerkracht van de microfinancieringssector van een aantal bekende financiële namen. Denken we maar aan de Mexicaanse Banco Compartamos wiens aandelenkoers maar liefst 170% klom in 2009. De omgeving waarin microfinancieringsinstellingen (MFI’s) moesten werken tijdens de financiële crisis was nochtans één van de moeilijkste ooit voor deze sector. Begin 2009 was het aantal onbetaalde leningen waarvan de vervaldag meer dan 30 dagen was verstreken gestegen naar een mediaan van 4,7%, vanaf 2,2% eind 2008 en de rentabiliteit kreeg een enorme opdoffer.

Maar bij nader inzien waren die effecten toch niet zo extreem als men zou denken. Ten eerste nam de kwaliteit van de activa vooral in de eerste jaarhelft af. Ook interessant om weten is dat het overwegend wanbetalingen op de korte termijn betrof en dat slechts een minderheid van de leningen moesten worden herschikt. Het herschikken van leningen is een erg belangrijk instrument voor microfinancieringsinstellingen. Ze zetten dit middel in zonder de motivatie van hun kredietnemers om terug te betalen weg te nemen. 

Bovendien waren voornoemde effecten niet overal even sterk. Landen zoals Bolivia en India hielden erg goed stand, terwijl andere zoals Nicaragua en Marokko met ernstige wanbetalingen af te rekenen kregen die daarom niet noodzakelijk een gevolg van de crisis waren. Die verschillen zijn te verklaren door het feit dat de concurrentie in landen zoals Bolivia en India veel meer speelt wat tot snellere productinnovatie en meer middelen om klanten door te lichten heeft geleid. 

Hoewel het segment van de microfinanciering dus een bewogen 2009 heeft gekend, kwam het toch vrij ongehavend uit de strijd. Gezien het streven naar een steeds betere kwaliteit van de activa zijn wij optimistisch voor deze sector.

Indiase voedselprijzen in opwaartse spiraal

Door Dirk Seel

De recente hoge volatiliteit van de rijstprijzen, ingegeven door vrees voor ernstige voorraadtekorten, heeft ons gesterkt in ons geloof dat de wereld momenteel slechts een adempauze heeft ingelast in de voedselcrisis die eind 2007 begon. De structurele onevenwichtigheden, op de spits gedreven door de verhoogde inkomsten in de opkomende markten, de stijgende productie van gesubsidieerde biobrandstoffen, meteorologische anomalieën door de klimaatwijziging, zijn niet van de baan. Vandaag zijn de dramatische gevolgen van de piekende voedselprijzen vooral in India voelbaar.

Historisch is dit land altijd zelfbedruipend geweest voor belangrijke oogsten zoals rijst, graan, maïs, gierst en peulvruchten. Maar die autonomie verbergt een stagnering van de Indiase landbouwsector na tientallen jaren van onderinvestering terwijl het inkomen en de appetijt van de bevolking toenemen. Daardoor zijn de plaatselijke prijzen voor linzen, vlees, zuivelproducten, groenten en fruit – kortom de prijzen voor voedsel met een hoge voedingswaarde – fors gestegen. Dit vormt vooral een probleem voor stedelijke en landelijke gezinnen met een laag inkomen die hun traditionele voedselpatronen niet langer kunnen bekostigen. Bovendien is de prijsstijging wereldwijd voelbaar. Het meest sprekende voorbeeld is de suikerprijs die dicht bij zijn record over 29 jaar blijft, niet in het minst door de negatieve impact van de droogte op de Indiase suikerproductie. Dit laatste aspect onderstreept en ander verontrustend signaal: hoewel akkerland twee derden van het grondgebied inneemt en de helft van de werkende bevolkgin in de landbouw is tewerkgesteld, hangt India meer en meer af van de import van goederen om de tekorten van de eigen productie op te vangen.

India’s mislukte landbouwbeleid heeft honger, voedselonzekerheid en ondervoeding veroorzaakt. Om te garanderen dat basisvoedingsmiddelen beschikbaar zijn voor de armen en om sociale onrust te voorkomen, zal de Indiase regering voedselveiligheid bovenaan de politieke agenda moeten plaatsen. Er moet zwaar worden geïnvesteerd in landbouwinfrastructuur. Kleinschalige irrigatieprojecten zijn een goed voorbeeld van haalbare en duurzaam middelen om de productiviteit van landbouwers te verhogen en hun afhankelijkheid van moessonregens te beperken. Ook de bevoorrading in graangewassen is aan hervorming toe. ‘s Lands bestaande openbare distributiesysteem is niet in staat om tegemoet te treden aan de specifieke behoeften van de verschillende werkende klassen. En ten laatste, maar daarom niet minder belangrijk, moet het land de nefaste invloed van de lobby’s aanpakken. Pas dan kan er misschien een einde komen aan de inflatie van de voedselprijzen.

Energie-efficiënte ledoplossingen veroveren de winkelrekken

Door Martina Jung

De toepassing van lichtemitterende diodes (led) in consumentenproducten maakt snel opgang. Vooral de sector van de consumentenelektronica geeft blijk van een uitermate voortvarende aanpak bij het integreren van de jongste technologische snufjes in nieuwe producten om consumenten naar meer aantrekkelijke en energie-efficiënte oplossingen af te leiden.

De introductie door Samsung van televisies met energiebesparende ledtechnologie in april 2009 bracht de productie van ledchips in een stroomversnelling en concurrenten zoals Philips, Sharp en LG hebben zich zonder dralen eveneens op deze markt gestort. De daaropvolgende massaproductie van ledchips en de gestage ontwikkeling van deze technologie gaven de aanzet voor andere geavanceerde ledtoepassingen.

Een aantrekkelijk toepassingsgebied is de ledverlichting. Ledverlichting had het tot op heden moeilijk om te concurreren met goedkopere, maar meer energieverslindende conventionele oplossingen. Nu echter gaf Cree, een in de VS gevestigde marktleider in ledverlichting, bij de publicatie van zijn winstcijfers in januari te kennen dat ledverlichting stilaan terrein wint.

Weldra zullen we ook kennis kunnen maken met nieuwe beeldschermen met organische lichtemitterende diodes (OLEDs). OLED-schermen verbruiken veel minder energie dan de huidige LCD-schermen en ze zijn bovendien plooibaar. In april vorig jaar pakte het Japanse bedrijf Kyocera uit met een ontwerp voor een mobiele telefoon met opvouwbaar OLED-scherm zodat je het toestel gewoon in je portefeuille kunt schuiven.

Als de ledtechnologie tegen dit ijltempo blijft evolueren, zal de marktpenetratie en potentiële energiebesparing ervan wellicht alle eerdere verwachtingen overtreffen. Nu al verwacht Bank of America/Merill Lynch dat het marktaandeel van televisies met led-backlight vanaf amper 1 % in 2008 tot 32 % zal stijgen tegen 2012.

Een aantal regeringen heeft al wetsontwerpen rond energie-efficiëntie klaarliggen die de ledtechnologie een impuls zullen geven. Volgens de nieuwe regelgeving van de EU moeten huiseigenaars bijvoorbeeld inefficiënte gloeilampen vervangen door energiezuinigere alternatieven, zoals ledlampen. En vorig jaar installeerde China in een pilootproject meer dan 100.000 ledlampen verspreid over tien steden. Tijdens de volgende fase zullen er nog eens één miljoen ledlampen in 20 steden worden geïnstalleerd.

De beleidsmakers van onder meer China en de EU zullen binnenkort misschien kunnen vaststellen dat de bijdrage van ledtechnologie aan de klimaatbescherming veel grotere proporties aanneemt dan ze ooit hadden durven dromen. En beleggers zouden kunnen profiteren van een toenemend aantal aantrekkelijke beleggingskansen in de ledmarkt.

Inentingen: de weinige resterende naalden in de hooiberg zijn nog altijd het zoeken waard

Door Florian Sommer

Terwijl farmareuzen tegen een geruchtmakende berg van aflopende octrooien aankijken, zijn dit verre van slechte tijden voor marktspelers in de inentingsindustrie. Dit ooit godvergeten segment wordt nu druk opgezocht en uitgezift in een algemene zoektocht naar groei. De varkensgriep zat hier zeker ook wel voor iets tussen.

Ooit waren inentingen vrij onaantrekkelijke producten die hoge voorafgaande investeringen vereisten om achteraf slechts matige winstmarges of zelfs helemaal geen rendement op te leveren. De productie is aan immens veel regelgevingen onderworpen, altijd dreigt er wel een toevloed van rechtszaken in geval van ongewenste neveneffecten en het is al gebeurd dat producenten, als er een ernstige nationale noodtoestand uitbrak, werden verplicht om hun intellectuele rechten op producten uit handen te geven. Gelet op die risico’s in een toch vrij bescheiden industrie die het moet hebben van bulkorders tegen vaste prijzen, is het niet meer dan normaal dat het aantal producenten geconsolideerd is van circa 26 grote spelers in de VS op het einde van de jaren '60 naar ongeveer 5 vandaag.

Maar recente pandemiedreigingen hebben aangetoond dat de gezondheid van één land vandaag in toenemende mate afhangt van de gezondheid van de rest van de wereld. Vooral de varkensgriep heeft regeringen eraan herinnerd dat ze dringend werk moeten maken van een oplossing voor het wereldwijd gebrek aan productiecapaciteit. Dat betekent dat de trend die ten tijde van de vogelgriep werd ingezet om bovenstaande problemen aan te pakken wellicht zal doorzetten en dat de voor bedrijven vaak onoverkomelijke ontwikkelingskloof met overheidsfinanciering zal worden gedicht. Dat is ook de farmareuzen niet ontgaan die de sector gaandeweg insluiten via acquisities en partnerschappen. Stilaan gaat de voorkeur uit naar partnerschapmodellen omdat kleinere onafhankelijke firma's op die manier het voordeel van de innovatie kunnen behouden en tegelijk kunnen profiteren van veel grotere verkoop- en marketingcapaciteiten. De grotere firma’s profiteren van de uitbesteding van het risico verbonden met fase 1 van het onderzoek en kunnen zodoende focussen op hun eigen specialismen zoals de testen in de daaropvolgende fasen en het op de markt brengen van inentingen. De innovatie blijft vruchten afwerpen: de inentingen zijn niet langer alleen gericht op gevaarlijke infectieziekten, maar worden steeds vaker ingezet als therapie voor uitermate complexe ziekten zoals aids en kanker.

De consolideringstrend is al vele jaren aan de gang waardoor er nog maar weinig onafhankelijke bedrijven actief zijn in het inentingssegment. Maar naarmate de metamorfose van de industrie zich voltrekt, zullen de overlevenden wellicht de vruchten kunnen plukken van hun onderzoek en ontwikkeling die grote waarde hebben in de onderhandelingen over verkoopsovereenkomsten.

Kopenhagen – geen ontgoocheling dankzij lage verwachtingen

Door Martina Jung

We hadden niet verwacht dar er tijdens de conferentie van Kopenhagen over de klimaatwijziging in 2009 een wereldwijd klimaatverdrag – of toch iets dat daar op lijkt – uit de bus zou komen en we rekenden ook niet op enige verbintenissen betreffende de terugdringing van broeikasgasemissies, vooral niet uit Chinese hoek. De inhoud van het Akkoord van Kopenhagen heeft ons dus niet speciaal ontgoocheld.

De bredere consensus lijkt het er echter over eens dat Kopenhagen zijn doel heeft gemist, meer bepaald bindende overeenkomsten tussen de deelnemende landen bereiken om de opwarming van de aarde aan te pakken die op hun beurt de basis zouden leggen voor een wereldwijd klimaatverdrag dat in 2010 zou worden ondertekend. De deelnemende landen hebben inderdaad slechts akte van het Akkoord van Kopenhagen genomen zonder zich te verbinden tot een daadwerkelijk aanvaarding ervan. Het minimale compromis dat werd bereikt, maakt geen melding van streefcijfers noch van controlemechanismen voor de terugdringing van gasemissies. Evenmin is het bindend of unaniem.

Toch bevat het Akkoord van Kopenhagen twee punten die ons tot optimisme aanzetten. De eerste reden tot optimisme is de erkenning door de lidstaten van de VN dat de verhoging van de gemiddelde wereldwijde oppervlaktetemperatuur tegen 2050 tot twee graden Celsius of minder beperkt moet blijven. Voor het eerst wordt wetenschappelijk bewijs van de opwarming van de aarde vermeld in een politiek document dat op 193 staten van toepassing is. In de toekomst zullen de ontwikkelingen getoetst worden aan dit streefcijfer dat als een universeel aanvaard plafond zal gelden. De tweede reden is de plechtige belofte van de industrielanden om tijdens de volgende 3 jaar met 30 miljard USD over de brug te komen voor de opkomende landen. Dit bedrag is bedoeld om de maatregelen tegen de klimaatverandering een impuls te geven en kan tegen 2020 verhoogd worden tot 100 miljard USD per jaar om de creatie van productiecapaciteit voor hernieuwbare energie te versnellen.

Verwezenlijkingen zoals deze zijn slechts een eerste stap in de richting van een wereldwijd klimaatverdrag. Vooralsnog zullen ze slechts een kleine impact hebben op de fundamentele maatregelen op het vlak van hernieuwbare energie. Maar de behoefte aan voortgezette onderhandelingen en de toenemende druk om wettelijk bindende overeenkomsten af te sluiten heeft positieve effecten op de middellange en de lange termijn voor hernieuwbare energie.

Op de korte termijn verwachten we ambitieuzere maatregelen op nationaal niveau. Tijdens de conferentie van Kopenhagen hebben China en de VS al diverse maatregelen voorgelegd die ze bereid waren te nemen om hun emissie van CO2 te verlagen. Al die maatregelen omvatten een verhoging van de hernieuwbare energiecapaciteit wat meteen ook de mogelijkheid biedt om nieuwe banen te creëren en om hun landen minder afhankelijk te maken van buitenlandse energiebronnen. De verklaringen die ‘s werelds twee grootste emittenten na de conferentie hebben afgelegd, bevestigen alvast hun engagement om het probleem van de klimaatverandering aan te pakken evenals hun bereidheid om de technologieën op het gebied van hernieuwbare energie verder te promoten. Wij menen dat er nog meer landen dezelfde weg in zullen slaan, nu er al 193 staten bij deze plannen betrokken zijn, ten minste toch op politiek niveau.

Endocriene verstoorders – Of een seksloze toekomst?

Door Sara Wright

Endocriene verstoring wordt al tientallen jaren beschreven in de wetenschappelijke literatuur, maar is in de populaire media nog niet in een samenhangend verhaal samengevloeid. Daar zijn meerdere redenen voor: het is een complex probleem, de gevolgen op de lange termijn blijven onduidelijk en het pad om de schade te beperken is nog niet duidelijk afgebakend.

De Amerikaanse EPA (Environment Protection Agency) omschrijft een endocrienverstorende verbinding (endocrine-disrupting compound – EDC) als “een exogeen agens dat de secretie, het transport, het metabolisme, de verbindende werking of de eliminatie van natuurlijke, door het bloed vervoerde hormonen die in het lichaam aanwezig zijn en die voor de zelfregulering, de reproductie en het ontwikkelingsproces instaan verstoort.” Endocriene verstoorders vormen een heterogene groep van synthetische chemische stoffen die veelvuldig in industriële solventen en smeermiddelen, landbouwchemicaliën en farmaceutische verbindingen worden gebruikt. Ze hebben niet alleen elk op zich ernstige gevolgen, maar er zijn steeds meer bewijzen dat het gezamenlijk effect van meerdere endocriene verstoorders exponentiële schade kan toebrengen aan het menselijk lichaam en de ecosystemen.

Sommige endocriene verstoorders werden lang geleden al geïdentificeerd als de oorzaak van het bijna volledig uitsterven van bepaalde dierensoorten. Zo was de Amerikaanse zeearend wellicht al van de aardbodem verdwenen zonder een strengere wetgeving rond het verdelgingsmiddel DDT. Andere endocriene verstoorders worden pas nu ontdekt, vooral naarmate hun meervoudige wisselwerkingen met andere substanties aan het licht komen. Bijna alle kunststoffen die consumenten dagelijks gebruiken, bevatten endocriene verstoorders. De meeste mensen in ontwikkelde landen vertonen een onthutsend hoge lichaamsbelasting ('body burden’), een maatstaf van de dosis synthetische verbindingen die in het bloed en de weefsels aanwezig zijn. Eén generatie geleden was dat nog niet het geval.

Zelfs oneindig lage dosissen kunnen al afwijkingen veroorzaken indien de blootstelling zich in kritische fasen van de ontwikkeling voordoet. Verrassend genoeg kunnen lage dosissen soms nefaster zijn dan hogere dosissen. In een aantal gevallen hebben endocriene verstoorders niet alleen gevolgen voor het individu dat er aan is blootgesteld, maar ook voor de volgende generaties. Aangezien de meest voorkomende endocriene verstoorders afkomstig zijn van de industriële scheikunde, een betrekkelijk nieuw werkdomein, hebben de effecten zich wellicht nog niet volledig gemanifesteerd.

Maar er zijn overal alarmerende signalen. Waterdieren vertonen eigenaardige misvormingen, vaak ter hoogte van hun seksorganen. In vervuilde meren krijgen amfibieën extra poten en zijn de genitaliën van krokodillen onvolgroeid.

Aan de watervallen van de Potomac rivier in de Verenigde Staten is onlangs ontdekt dat de mannelijke smallmouth bass stilaan evolueert naar een tweeslachtige vis met vrouwelijke kenmerken – 80% van deze vissen produceert eieren!

Dezelfde fenomenen worden bij de mens waargenomen. Een verbijsterende trend wijst op een significante toename van het aantal genitale afwijkingen bij pasgeboren jongens. De dochters van met DES behandelde vrouwen – een endocrienverstorend geneesmiddel dat tussen 1930 en 1970 werd voorgeschreven om misvallen te voorkomen – leken bij de geboorte volledig normaal, maar vertoonden op latere leeftijd een abnormaal aantal misvormde seksorganen en kankergevallen. Nieuwe studies hebben ook verbanden blootgelegd tussen endocriene verstoorders en zwaarlijvigheid, insulineresistentie en diabetes. Er zijn talloze voorbeelden en ze hangen een somber toekomstbeeld op.

Regeringen willen nu een regelgeving voor deze substanties uitwerken. Als het bewijsmateriaal blijft aangroeien en de kikkers in de meren onze hedendaagse kanaries in de kolenmijnen worden - kanaries werden vroeger in kolenmijnen gebruikt als indicatoren voor giftige gassen zoals kooldioxide of methaan - zal endocriene verstoring een even ingrijpend en misschien zelfs nog moeilijker te beteugelen fenomeen worden als de klimaatwijziging. Nagenoeg alle industrieën zullen de gevolgen voelen, zowel door de wetgeving om het gebruik van endocriene verstoorders te beperken als door de schadeclaims die tegen hen kunnen worden aangespannen. Bedrijven die de impact van endocriene verstoorders trachten te beperken en veiligere alternatieven produceren zullen daar dus op de lange termijn de vruchten van kunnen plukken.

Mexicaanse griep: beleggers willen perspectieven op de langere termijn

Door Florian Sommer

Miljoenen mensen maken zich klaar voor hun inenting tegen de Mexicaanse griep. Er is inderdaad sprake van een nieuwe pandemie, zoals de Wereldgezondheidsorganisatie in juni al officieel had aangekondigd.

Wat betekent dit voor de duurzame belegger? Ten eerste komen pandemieën historisch gezien slechts om de 30 tot 40 jaar voor. Maar de laatste tijd hebben we een toenemend aantal epidemieën gekend die nagenoeg pandemische dimensies hebben aangenomen. Denken we maar aan SARS en de vogelgriep.

De kans op pandemieën neemt toe. In onze hedendaagse wereld leven mensen dichter bij elkaar in stadscentra, ze reizen meer en ze eten meer vlees. De veestapels zijn bovendien exponentieel gegroeid. Zo is het Chinese pluimvee toegenomen van 12 miljoen dieren in 1968 tot 13 miljard dieren in 2005, terwijl het aantal mensen in diezelfde periode slechts van 790 miljoen tot 1,3 miljard is gestegen. De toenadering tussen mens en dier is de voornaamste risicofactor. Immers, de meeste nieuwe infectieziekten waren tot nu toe het gevolg van een virus dat van dier op mens is overgegaan.  

De weinige beleggingsstudies waarover we rond dit thema beschikken, belichten nagenoeg uitsluitend de slechte of uitstekende prestaties van bepaalde sectoren op de korte termijn tijdens epidemieën of pandemieën. Zo kregen luchtvaartmaatschappijen het tijdens de SARS-periode hard te verduren, maar ze hebben zich snel hersteld. Mikken op eenmalige pandemieën of epidemieën die van nature onvoorspelbaar zijn, is geen erg aantrekkelijke strategie voor beleggers. Een perspectief op de langere termijn, zoals de groeiende markt voor ziektepreventie en de voorbereiding op pandemieën, is een stuk lonender.  Zo wordt ervan uitgegaan dat biomonitoring van dieren van doorslaggevend belang is om te voorkomen dat virussen van dier op mens (‘species jump’) overgaan. Er bestaan vandaag nieuwe diagnostieken en testtechnologieën waarmee ziekten sneller en betrouwbaarder kunnen worden opgespoord. De markt voor moleculaire diagnostiek is de laatste 5 jaar tussen de 10 en 20 procent gegroeid en zal naar verwachting tegen 2011 goed zijn voor een omzet van 7 miljard USD. Tot slot trekken regeringen stilaan meer geld op de langere termijn uit om efficiënte infrastructuren voor de productie van inentingen en nieuwe technologieën (zoals op cellen gebaseerde productiemethoden) te ontwikkelen en op die manier een antwoord te bieden op problemen die zich in het verleden hebben gesteld bij de productie van een toereikend aantal inentingen tijdens epidemieën en pandemieën.

We weten nog niet welke dimensies de Mexicaanse griep uiteindelijk zal aannemen. Wat we wel al weten, is dat de oorzaken van pandemische risico’s toenemen en dat dit op zijn beurt de vraag doet toenemen naar oplossingen die noodtoestanden en de verspreiding van infectieziekten helpen voorkomen. Die technologieën bieden wel degelijk aantrekkelijke beleggingskansen op de langere termijn.

Stijging van de suikerprijs: een teken aan de wand?

Door Dirk Seel

Ontbijtgrondstoffen halen momenteel de krantenkoppen. Ze zijn immers in meerdere decennia niet zo duur geweest. Suiker, koffie, thee en sinaasappelsap zijn misschien geen levensnoodzakelijke landbouwgrondstoffen, maar hun prijsstijging is wel een teken aan de wand dat er misschien weer een voedselcrisis zit aan te komen.

Een terugblik: in 2007-08 stuurden de door droogte veroorzaakte zwakke oogsten wereldwijd, de groeiende vraag van consumenten, de stijgende energiekosten en de financiële speculatie de prijzen van landbouwgrondstoffen fors hoger. Dat gaf overal ter wereld aanleiding tot voedselrellen en politieke instabiliteit.

Kunnen we er, gelet op de vandaag fors gedaalde rijst-, maïs-, tarwe- en sojaprijs in een klimaat van recessie, zomaar van uitgaan dat de dreiging van een nieuwe voedselcrisis volledig van de baan is? Natuurlijk niet. De oorzaken van het huidige productietekort in ontbijtgrondstoffen komen ons zelfs heel bekend voor.

Nemen we het voorbeeld van suiker. Door een wereldwijd productietekort is de prijs tot op heden al naar een hoogterecord over 28 jaar gestegen. Alle regeringen zeggen dat de slechte weersomstandigheden aan de basis liggen van de ernstige tekorten. Maar er zijn ook fundamentele problemen. Een daarvan is de regelgeving. Suiker is één van de meest gemanipuleerde landbouwgrondstoffen. De regeringen interveniëren wereldwijd met allerlei mechanismen zoals invoerheffingen, productiequota en opgelegde minimumprijzen om de suikerprijs op een bepaald niveau te handhaven. De echte prijs die we voor dit beleid betalen, is te zien in India. Molenaars waren boos over de hogere minimumprijzen die hen werden opgelegd en stelden hun betalingen uit. Daarom stapten de landbouwers in 2007-08 over van suiker naar meer winstgevende gewassen zoals rijst. De productie verlaagde met 40% waardoor het land vandaag niet langer een netto-exporteur maar een netto-importeur van suiker is.

Gebrek aan akkerland voor de suikerrietteelt is niet het enige probleem. De gestaag toenemende wereldvraag naar energie is een ander probleem. Vandaag gaat al niet minder dan circa 60% van het Braziliaanse suikerriet naar de productie van ethanol, een substituut voor petroleum. Nu de olieprijs nog stijgt, zal dat percentage wellicht alleen maar toenemen. Voeg daar nog de steeds zoetere tand in groeilanden aan toe en je krijgt meteen een goed idee hoe zwaar de verhouding tussen vraag en aanbod uit balans is geraakt.

In die zin kan de huidige prijsstijging van ontbijtgrondstoffen gezien worden als een waarschuwing dat er een nieuwe voedselcrisis zit aan te komen. Immers, de basisfactoren van de crisis van 2008 zijn nog niet van de baan.

De toekomst is aan E-papier

Door Alvaro Ruiz Navajas

Nu de e-lezer stilaan ingang vindt in de markt, groeit de aandacht voor elektronisch papier of e-papier. Toch zijn er nog veel andere toepassingen denkbaar.

De ontwikkeling van de technologie voor e-papier begon al op het einde van de jaren '60, maar de mogelijkheden ervan zijn pas sinds de opkomst van de e-lezer echt duidelijk geworden. Theoretisch zou e-papier inkt en papier kunnen vervangen, maar binnen de huidige technologische stand van zaken is e-papier nog altijd geschikter om gegevens te tonen dan om ze in te voeren. Daarom dat e-papier zijn nut misschien niet alleen in de consumentenelektronica zal bewijzen, maar ook zijn weg kan vinden naar kernmarkten zoals wegwerpelektronica en elektronische borden. E-papier kan al snel uitgroeien tot een markt van 3 miljard USD tegen 2015.
 
Wegwerpelektronica wordt wellicht een nieuw afzetgebied voor e-papier. Het kan onder meer worden gebruikt om verpakkingen voor consumenten en adverteerders aantrekkelijker te maken – een voorbeeld daarvan zagen we al met de cover van Esquire magazine in 2008 – of om verandering te brengen in ‘pre-paid’-kaarten en medische bijsluiters. De dosissen en richtlijnen zouden voor specifieke patiënten kunnen worden aangepast en zelfs het tijdstip van de volgende inname zou kunnen worden getoond.

Op het gebied van elektronische bewegwijzering biedt e-papier duidelijke voordelen in vergelijking met de huidige spelers op deze markt. Vandaag gaat het leeuwendeel van dit segment naar TFT-LCD, LED en papier. Maar omdat e-papier snel kan worden gewijzigd en weinig energie verbruikt, is het bijvoorbeeld ideaal voor mobiele berichtenborden in luchthavens en treinstations. Voor reclameborden is e-papier misschien nog altijd een duur alternatief ten opzichte van gewoon papier, maar het feit dat het tegen een stootje kan en makkelijk kan worden bijgewerkt, pleit ook hier in het voordeel van dit medium. Prijsetiketten op E-papier die centraal kunnen worden bijgewerkt zijn al een succes gebleken in Japan.

Echter, een veel gehoord voordeel van elektronisch papier is de directe impact op het milieu. Jaarlijks worden er zowat 4 miljard bomen omgehakt, grotendeels voor de productie van papier. E-papier kan dus niet alleen nieuwe markten openen, maar tevens bijdragen aan het behoud van de biodiversiteit.